Bu metin, hayatın bazı ailelerin kalbine bıraktığı ağır ama çoğu zaman sessiz bir yükten doğdu. Evlatlarından biri içerideyken, diğerlerine de anne-baba kalmaya çalışan; kalbi bölünmüş ama sevgisi eksilmemiş annelerin ve babaların yükünden… Bu yazı meseleleri büyütmeyi değil, kalpleri biraz olsun rahatlatmayı amaçladığımız için kaleme alındı.
İnsan her zaman yükleriyle değil; niyetiyle, sabrıyla ve kalbiyle yükselir. Bazen en büyük yükseliş, yükü inkâr etmeden onunla yaşamayı öğrenmektir. Bu yüzden bu yazı bir cevap verme iddiası taşımaz. Daha çok, “yalnız değilim” duygusunu birbirimize hatırlatma niyeti taşır.
Bir evlat daha fazla ilgiye ihtiyaç duyduğunda, diğerleri matematiksel olarak değil, duygusal olarak eksik kalabilir. Ve çocuk bu eksikliği çoğu zaman şartlarla değil, çok sade bir iç cümleyle okur: “Ben daha az sevildim.” İşte onarım, tam da bu cümlenin duyulduğu yerde başlar. Onarmaya çalışırken ilk adım kendimizi savunmak değil, çocuğun duygusunu tanımaktır. “Bugün böyle hissettiğini duyuyorum.” cümlesi problemi hemen çözmez ama kalbi açar. Çünkü çocuk için duygu gerekçe aramaz; önce duyulmak ister.
Eşitlik Değil, Adalet Dili
Adil olmak, çok bilinenin aksine herkese aynı şeyi vermek demek değildir. Adil olmak; herkese aynı yerden değil, ihtiyacı olan yerden yaklaşabilmektir. Çünkü her çocuğun kalbi aynı yerden acımaz, aynı yerden güçlenmez, aynı şeye ihtiyaç duymaz. Biri daha çok ilgiye, biri daha çok sakinliğe, biri daha çok açıklamaya, biri ise sadece sessizce yanında durulmasına ihtiyaç duyabilir.
Eşitlik sayılarla ilgilidir, adalet ise kalple… Bir çocuğun “Neden ona daha çok vakit ayırıyorsun?” sorusuna verilecek en onarıcı cevap bazen şudur: “Çünkü şu an onun buna daha çok ihtiyacı var.” Bu, diğerini daha az sevmek değildir. Bu, sevgiyi ihtiyaca göre yönlendirebilmektir. Adalet, teraziyi sabitlemek değil; terazinin hangi tarafının ağırlaştığını fark edebilmektir. Ve çocuklar düşündüğümüzden çok daha iyi şunu ayırt ederler: Kimin daha çok sevildiğini değil, kimin ihtiyacının görülüp görülmediğini…
Bu yüzden adil bir ebeveynlik, herkese aynı cümleyi kurmak değil; her çocuğun kalbine ulaşacak doğru cümleyi bulabilmektir. Bazen bir çocuk için “yanındayım” yeterliyken, diğeri için “seni fark ediyorum” demek gerekir. İşte adalet, tam da bu farkı göze alabilmektir. Buradaki kilit soru şudur: “Ben seninle birlikteyken gerçekten seninle miyim?” Bazen çocuğun kalbi süreden değil, varlıktan beslenir.
Vicdanla Sıkışan Kalp: Gülmek ve Üzülmek Bir Arada
Bir kalp aynı anda iki duyguyu taşıyabilir. Ama vicdan çoğu zaman buna izin vermek istemez. “Ben burada gülüyorsam oradaki acıyı inkâr mı ediyorum?” sorusu ebeveynin içini sıkıştırır. Oysa gerçek şudur: Bir yerde gülmek başka bir yerde üzülmeyi azaltmaz. Kalp matematikle çalışmaz. Duygular birbirini silmez. Gülmek sırt dönmek değildir; aksine hayatın hâlâ akabildiğini hatırlamaktır. Belki de vicdanı en çok yumuşatan iç cümle şudur: “Ben gülerek ihanet etmiyorum. Ben hayatta kalmaya çalışıyorum.”
“Yetemedim” Duygusuyla Yaşamak
“Yetemedim” duygusu çoğu zaman sevgisizlikten değil, yükün ağırlığından doğar. Bu duyguyu yumuşatmanın yolu onu inkâr etmek değil, doğru yere koymaktır.
* Yetememek sevgisizlik değildir.
* Yetememek insan olmaktır.
* Yetememek sınırı fark edebilmektir.
Günlük iç cümle şefkati yeniden çağırır: “Bugün her şeye yetemedim ama sevgimden eksiltmedim.” Çocuklar her şeye yetişen ebeveyni değil, kendine adil davranan ebeveyni daha güvenli hisseder.
Evde Kurulan Dil ve Kardeşlik Dengesi
Kardeşler arasındaki kıskançlık çoğu zaman kötü niyetten değil, görülme ihtiyacından doğar. Çocuk aslında “kıskanıyorum” demez; “Ben de buradayım.” demek ister. Bu yüzden davranışı değil, duyguyu hedef alan bir dil kurmak gerekir: “Bunu böyle hissetmen çok anlaşılır.” Bu cümle kardeşleri rakip olmaktan çıkarır; aynı evin eşit kalbi yapar.
Çift Olabilmeyi Unutmamak
Bu süreçte anne-baba olma yükü, eş olma temasını örseleyebilir. Bu süreçte çiftler çoğu zaman aynı acıyı yaşar ama farklı taşır. Biri susar, biri konuşur. Biri içine çeker, biri dışına döker. Ve iki kalp, aynı evde yavaş yavaş birbirinden uzaklaşır. İlişkiyi koruyan ilk adım haklı olmaktan vazgeçip yan yana kalmayı seçmektir.
Sizin için nokta atışı üç yol:
* Dili değiştir: Sen dili yerine Ben dili kullan. “Sen hiç anlamıyorsun” yerine “Ben şu an çok yoruldum.”
* Zamanı kurtar: Her gün en az 10 dakika eş, yar, yaren olma zamanı. Anne-baba değil, sadece birbirini seven iki insan.
* Duyguyu savunmadan dinle: Çözmek için değil, duymak için.
Çünkü insan anlaşıldığında sakinleşir. Sakinleştiğinde yumuşar. Yumuşadığında bağ kurar. “Aynı olayı aynı şekilde yaşamıyoruz ama aynı yükün içindeyiz.” Bu cümle ilişkiyi tartışmadan çıkarır, temasa geri getirir. Ve çocuklar anne-babayı güçlü gördüğünde değil, birbirine şefkatli gördüğünde kendilerini daha güvende hisseder.
Ne Zaman Profesyonel Destek?
Destek dayanamadığımızda değil, taşıyamadığımızı fark ettiğimizde gerekir. Uyku bozulduysa, dil sertleştiyse, sevdiklerimiz bizden uzaklaşmaya başladıysa; bu bir zayıflık değildir, bilakis insani bir sinyaldir. Destek almak yükü silmez ama o yükü taşınabilir hâle getirir. Ve çocuk için en güvenli mesaj şudur: “Ben zorlandığımda destek alabilen bir yetişkinim.”
Bazen bir metin bitirmek için değil, birlikte durmak için yazılır. Bazen de söylenecek son söz yeni bir şey eklemek değil, söylenenlerin kalpte yer bulmasına izin vermektir. Burada konuşulan her cümle aslında tek bir yere işaret ediyordu: İnsan en çok yük taşırken değil, yük paylaşılırken iyileşir. Bir ev sorunlarıyla değil, birbirini bırakmayan kalpleriyle ayakta kalır. Aile dediğimiz şey kusursuzluk değil, yan yana kalabilme cesaretidir. Bazen susarak, bazen konuşarak, bazen sadece var olarak… Ve belki de en onarıcı olan şudur: Hiçbirimiz tek başımıza güçlü olmak zorunda değiliz. Ama birlikte kalabildiğimiz sürece her yük biraz daha taşınabilir olur.
Ve eğer bu metinden akılda tek bir cümle kalacaksa o da şu olsun: Bugün çözmekten önce bağ kurmayı hatırladık. Bağ varsa umut hep bir yerden filizlenir. Bu yolda kusursuz olmaya değil, birbirimizi bırakmamaya talibiz. Bir sonraki yazıda yine kalpten bir yerden buluşmak üzere….
Canan Say
Editoryal Not
Bu yazı; psikolojik danışmanlık pratiği, ailelerle yapılan saha çalışmaları ve insan hikâyelerinin süzülmüş bir anlatımıdır. Metinde yer alan örnekler temsilidir ama duygular gerçektir.
Kaynakça
* Adler, A. (1927). Understanding Human Nature. Greenberg Publisher.
*Kubio
https://korpekalemler.net/wp-admin/admin.php?page=kubio Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.
* Bowen, M. (1978). Family Therapy in Clinical Practice. Jason Aronson.
* Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind. Guilford Press.