Y\u0131llar \u00f6nce okumu\u015ftum Necip F\u00e2z\u0131l\u2019\u0131n bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc. \u015eeytan\u0131n m\u00fcbala\u011fan\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yleyip; \u2018\u2019\u00c2h itidal, sen ne b\u00fcy\u00fck bir s\u0131rs\u0131n.\u2019\u2019 diye devam ediyordu. R\u00fbhum tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131 bu s\u00f6z\u00fc, akl\u0131m idrak edemese de\u2026 Ya\u015f ald\u0131k\u00e7a, ya\u015fad\u0131k\u00e7a daha derin anlamaya ba\u015flar insan; anlamak da zamanla, anlamak da katman katman\u2026<\/p>\n\n\n\n
Bu k\u0131sac\u0131k s\u00f6z ile \u00dcstad ne demek istiyor acaba diye sormu\u015ftum kendi kendime. Tuhaft\u0131r, ne zaman soru sorsam sorular\u0131ma cevap gelir hi\u00e7 umulmad\u0131k yerden; bu kimi zaman bir insan\u0131n a\u011fz\u0131ndan, kimi zaman bir kitab\u0131n sat\u0131r aras\u0131ndan, kimi zaman hi\u00e7 ummad\u0131\u011f\u0131n bir kanaldan. Sen yeter ki sor, cevap elbet g\u00f6nderilir bir yerden.<\/p>\n\n\n\n
Medrese tahsili al\u0131rken \u0130m\u00e2m-\u0131 Rabb\u00e2n\u00ee Hazretlerinin Mekt\u00fbb\u00e2t eserini arap\u00e7as\u0131ndan okurduk, o mektuplarda r\u00fbhuma de\u011fen tatl\u0131 bir r\u00e2yiha vard\u0131. Tertemiz bir kaynak kokusu r\u00fbhumu sar\u0131p sarmalard\u0131, zihnim ad\u0131n\u0131 koyamasa da r\u00fbhum bu kokuyu tan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Mektuplardan birinde yine bu \u2018\u2019itidal\u2019\u2019 kelimesi ge\u00e7mi\u015fti. \u0130nsan\u0131n tek\u00e2m\u00fcl\u00fc i\u00e7in kal\u0131p c\u00fczlerinin itidali gerek diyordu \u0130m\u00e2m-\u0131 Rabb\u00e2n\u00ee Hz.<\/p>\n\n\n\n
Hakikat yolunun ta\u015flar\u0131d\u0131r kelimeler. Hakikat, sen e\u011fer kelimelerin kalbine de\u011fersen, tebess\u00fcm eder sana \u00f6telerden. \u0130tidal de i\u015fte o s\u0131rl\u0131 kelimelerden\u2026 Durup edeple de\u011fersek a\u00e7acak gibi pe\u00e7esini.<\/p>\n\n\n\n
Nedir \u0130tidal? Hani bizim \u00e7ok duydu\u011fumuz, bildi\u011fimiz, muhta\u00e7 oldu\u011fumuz adalet i\u015fte bu k\u00f6kten; mutedil de yine itidaldan t\u00fcreyen bir ba\u015fka g\u00fczel. \u0130tidal; \u2018\u2019ADL\u2019\u2019 k\u00f6k\u00fcnden mastar olup, lugatta \u2018\u2019iki a\u015f\u0131r\u0131 tutum ve davran\u0131\u015f aras\u0131ndaki orta hal\u2019\u2019 \u015feklinde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n
Genel anlam\u0131 ise; \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, dengeli, \u0131l\u0131ml\u0131, d\u00fczg\u00fcn, adaletli, so\u011fukkanl\u0131 olmak.<\/p>\n\n\n\n
Peki ne var bu itidalde ki, b\u00fcy\u00fck bir s\u0131r oluyor?
Ne var bu itidalde ki \u0130m\u00e2m-\u0131 Rabb\u00e2n\u00ee Hz. insan\u0131n tek\u00e2m\u00fcl\u00fc i\u00e7in bunun gerekli oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.
Haz\u0131rsan\u0131z girelim, derininde inci olan, bu karanl\u0131k umman\u0131n sular\u0131na.<\/p>\n\n\n\n
\u015eu an pop\u00fcler olan ki\u015fisel geli\u015fimin k\u00f6k\u00fc \u00e7ok eskilere dayan\u0131yor esas\u0131nda. Uzun y\u0131llar okudu\u011fum tasavvuf eserlerinin \u00e7ok g\u00fczel bir ki\u015fisel geli\u015fim rehberi oldu\u011funu t\u00e2 o zamanlar hissediyordum. S\u00fbfiler, muhakkikler, dervi\u015fler insan denen sonsuz \u00e2lemin ne oldu\u011funa, nas\u0131l tek\u00e2m\u00fcl edece\u011fine, as\u0131rlar \u00f6ncesinden cevap vermi\u015fler.<\/p>\n\n\n\n
Mektub\u00e2t-\u0131 Rabb\u00e2ni\u2019yi okurken farketti\u011fim \u015feylerden biri de, kitab\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn insan\u0131n derinliklerini anlat\u0131yor olmas\u0131 idi; hatta bir defas\u0131nda arkada\u015flara: \u2018\u2019Bu kitab\u0131n m\u00fccessem hali nedir diye bana sorsalar insan-\u0131 k\u00e2mil derim.\u2019\u2019 demi\u015ftim. A\u00e7\u0131kcas\u0131 bu beni b\u00fcy\u00fclemi\u015fti; zira okuduk\u00e7a sanki kendi \u00e2lemime, gizlerime seyahat ediyor gibi hissediyordum. \u0130nsan\u0131n kendi derinliklerine, bir \u00e2rifin n\u00fbrlu bir el feneri ile inmesi m\u00fcthi\u015f bir ki\u015fisel geli\u015fimdi.<\/p>\n\n\n\n
S\u00fbfilerin insana dair t\u00fcm gizleri ve \u015fifreleri \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcne inan\u0131yorum. \u2018\u2019\u0130nsan benim s\u0131rr\u0131md\u0131r, bende onun s\u0131rr\u0131y\u0131m.\u2019\u2019 buyurulur bir Hadis-i Kuts\u00ee\u2019de. Peki ne var bu insan denen s\u0131rr\u0131n i\u00e7inde ki binlerce y\u0131ld\u0131r filozoflar, s\u00fbfiler, sanat\u00e7\u0131lar bu s\u0131rra dair ipu\u00e7lar\u0131 vermi\u015fler bize.
M\u00fbcizu-l Beyan olan kitab\u0131m\u0131zda da insana dair hayli ipu\u00e7lar\u0131 verilmi\u015f; hatta \u00f6yle ki bir sureye \u0130NSAN denilmi\u015f; burada bunlar\u0131 yazmaya elbette sat\u0131rlar k\u00e2fi gelmez; fakat biz yine de konumuzdan yola \u00e7\u0131karak girelim bu mahzene.<\/p>\n\n\n\n
\u2018\u2019\u00c2H \u0130T\u0130DAL SEN NE B\u00dcY\u00dcK B\u0130R SIRSIN!\u2019\u2019 dedi \u00fcstad, \u0130m\u00e2m-\u0131 Rabb\u00e2n\u00ee hazretleri ise insan-\u0131 k\u00e2mil olman\u0131n yolunun itidalden ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yledi. Peki ama nas\u0131l?<\/p>\n\n\n\n
Tasavvufta kuvve, psikolojide g\u00fcd\u00fc denilen \u015fey; her insan\u0131n f\u0131trat\u0131na, bir hikmete mebni olarak, dercedilmi\u015f. \u0130m\u00e2m-\u0131 Rabb\u00e2n\u00ee hazretleri buna kal\u0131p c\u00fczleri diyor. Bunlar \u00f6fke, \u015fehvet ve ak\u0131l.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6fke; can\u0131m\u0131z\u0131, mal\u0131m\u0131z\u0131, onur ve haysiyetimizi korumak i\u00e7in verilen bir kuvve. \u0130tidaline (dengeli\/adaletli kullan\u0131m\u0131na) \u015fec\u00e2at demi\u015f s\u00fbfiler; yani cesaret, yi\u011fitlik, y\u00fcreklilik.
Ge\u00e7en yaz\u0131lar\u0131mda kalbe pencere a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131m, kalbin insan\u0131n merkezi\/nde oldu\u011funa, kalbin bu \u00e2lem ile \u00e2lem-i melek\u00fbt aras\u0131nda bir berzah oldu\u011funa ve Peygamberimizin insan v\u00fccudunda bir et par\u00e7as\u0131 vard\u0131r o s\u00e2lim olursa t\u00fcm \u00e2z\u00e2lar\u0131n s\u00e2lim olaca\u011f\u0131n\u0131 bildiren hadis-i \u015ferifine temas etmi\u015ftim. Kalbi anlamadan t\u00fcm bunlar\u0131 anlayamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yeniden hat\u0131rlamakta fayda var; zira cesaretin yeri kalptir, oradan s\u00e2d\u0131r olur. T\u0131ffany Watt Sm\u0131th, Duygular S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde: \u2018\u2019Cesaret anlam\u0131na gelen courage s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u0130ngilizceye eski Frans\u0131zcadaki corage s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden, o da Latincede \u2018\u2019kalp\u2019\u2019 anlam\u0131na gelen, insan\u0131n t\u00fcm duygular\u0131n\u0131n, arzular\u0131n\u0131n ve niyetlerinin kayna\u011f\u0131 kabul edilen cor s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden geliyor.\u2019\u2019 der.
Bizim dilimizde ise cesur insan i\u00e7in \u2018\u2019y\u00fcrekli\u2019\u2019 ifadesi kullan\u0131l\u0131r. Y\u00fcrek ise y\u00fcr\u00fcmekle alakal\u0131; dolay\u0131s\u0131yla zar\u00e2fetli cesaret, kalbiyle ba\u011f\u0131n\u0131 yitirmemi\u015f ki\u015filerden s\u00e2d\u0131r olur.
\u00d6fkenin ifrat ve tefriti ise itidalden (denge\/adaletten) uzakla\u015fmak demek. \u0130frat, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131; tefrit ise azl\u0131\u011f\u0131 demek. Yani yerinden sapmas\u0131, yerinde kullan\u0131lmamas\u0131. \u0130frat\u0131 (fazlas\u0131\/a\u015f\u0131r\u0131s\u0131) \u015fiddet, despotluk, zalimlik, kabakuvvet iken azl\u0131\u011f\u0131 ise korkakl\u0131k diye adland\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Alev Alatl\u0131\u2019n\u0131n: \u2018\u2019\u0130nsan\u0131n kime \u00f6fkelenece\u011fini bilmesinden daha b\u00fcy\u00fck erdem olamaz; bunu \u00e7ok ge\u00e7 \u00f6\u011frendim.\u2019\u2019 s\u00f6z\u00fc tam da bu hakikate i\u015faret ediyor. Bize bir hikmet ya da bir imtihan olarak verilen kuvvelerimizi fark\u0131nda olmadan nerede sa\u00e7\u0131p savuruyoruz ki, as\u0131l kullanmam\u0131z gereken yere ferimiz kalm\u0131yor?<\/p>\n\n\n\n
Alice Miller, Beden Asla Yalan S\u00f6ylemez kitab\u0131na R. Damasio\u2019nun \u015fu muhte\u015fem s\u00f6zleri girizgah yap\u0131yor: \u2018\u2019Duygular, bir l\u00fcks de\u011fildir; varolu\u015f m\u00fccadelesi s\u0131ras\u0131nda uzat\u0131lan karma\u015f\u0131k bir yard\u0131m elidir.\u2019\u2019 Bize Yaradan taraf\u0131ndan uzat\u0131lan bu duygular\u0131n hangi amaca hizmet etmek i\u00e7in verildi\u011fini bulmaya \u00e7al\u0131\u015farak i\u015fe ba\u015flayabiliriz.
Sevgi, merhamet, gurur, nefret, \u00f6fke, kin, haset, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, korku, umut\u2026 Sahi t\u00fcm bunlar bize ne s\u00f6ylemek i\u00e7in var?
Varolu\u015f m\u00fccadelesinde bize ne \u00f6\u011fretirler?
Bunlar\u0131n hangisi bizi en iyi halimize ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gerekli, hangisi bize y\u00fck?<\/p>\n\n\n\n
Duygular\u0131 \u00f6ld\u00fcremeyiz, ama d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliriz. T\u00fcm olumsuz duygular\u0131 potas\u0131nda eritecek iksir-i \u00e2zam duygu ise sevgi. Sevgi bir simyad\u0131r, onun potas\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr t\u00fcm duygular. Hatta kimileri nefretin ters d\u00f6nm\u00fc\u015f bir sevgi oldu\u011funu s\u00f6yler; zira nefrette t\u0131pk\u0131 sevgi gibi kuvvetli bir ba\u011f.
\u00d6fke duygusu ise; e\u011fer yerinde kullan\u0131l\u0131rsa bir nimet, yerinde kullan\u0131lmazsa nikmet.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan\u0131n kendine zulmetmesi san\u0131r\u0131m b\u00f6yle oluyor. Kendine zulmeden insan, ama bilerek ama bilmeyerek, etraf\u0131na da zulmediyor. Zulm\u00fc sak\u0131n sadece birini d\u00f6vmek, s\u00f6vmek ya da i\u015fkence etmek gibi telakki etmeyin; bazen haddini a\u015fan bir s\u00f6z de zul\u00fcmden say\u0131l\u0131yor. Nefis konu\u015fur, kalp konu\u015fur, r\u00fbh konu\u015fur. S\u00f6z insan\u0131n neresinden s\u00e2d\u0131r olduysa muhatab\u0131n tam oras\u0131nda makes bulur. Kalbin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7maz bu, hemen hisseder; nitekim o, \u2018\u2019ar\u015furrahman\u2019\u2019d\u0131r.
D\u00fcnyaya hikmet g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc ile bak\u0131nca t\u00fcm bu k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin kayna\u011f\u0131n\u0131n itidalsizlik oldu\u011funu anl\u0131yor insan.
Trafikte k\u00fcfreden \u015fof\u00f6r; kad\u0131na, hayvana ya da kendinden daha g\u00fc\u00e7s\u00fcze zulmeden ki\u015fi; itidalden sapm\u0131\u015f, k\u00e2mille\u015fememi\u015f ki\u015fidir; i\u015fbu y\u00fczden Peygamberimiz (s.a.s) \u2018\u2019Kuvvetli kimse, (g\u00fcre\u015fte hasm\u0131n\u0131 yenen) de\u011fildir. Hakiki kuvvetli, \u00f6fkelendi\u011fi zaman nefsini yenen kimsedir.\u2019\u2019 buyuruyor.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7en yaz\u0131mda kanser hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n duygusal nedenlerinden birinin \u00f6fke oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftim; tabii bu, yerinde kullan\u0131lmayan yahut bast\u0131r\u0131lan \u00f6fke. \u00d6fke, bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yahut d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in ki\u015fiye bir hastal\u0131k olarak sinyal veriyor. Asl\u0131nda mucizev\u00ee olarak yarat\u0131lan beden iyile\u015fmek i\u00e7in hastal\u0131k vas\u0131tas\u0131yla sinyal g\u00f6nderiyor. \u2018\u2019\u0130\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f bir \u015fey var, ne olur beni farket, ne olur bana ula\u015f!\u2019\u2019 diye adeta yalvar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Burada kastetti\u011fim hi\u00e7 \u00f6fkelenmemek de\u011fil elbette, kastetti\u011fim \u00f6fkenin k\u00f6kenine inebilmek, \u00f6fkenin dozaj\u0131n\u0131 dengeleyebilmek. Bizi \u00f6fkelendiren, tetikleyen \u015feyin ne oldu\u011funu farkedip kendimizi biraz daha yak\u0131ndan tan\u0131yabilmek. De\u011fil mi ki \u2018\u2019Kendini tan\u0131yan Rabb\u2019ini tan\u0131r.\u2019\u2019 Ve insan kendini en \u00e7ok duygular\u0131yla tan\u0131r.
\u00d6fkemiz nefsan\u00ee mi yoksa rahman\u00ee mi?
Gerekli mi gereksiz mi?<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00f6fke bize ne anlatmak istiyor?
Bu \u00f6fke benim ne i\u015fime yar\u0131yor?
Bu \u00f6fkeyi tutmal\u0131 m\u0131 sal\u0131vermeli mi?
Bu \u00f6fkeye tutunmal\u0131 m\u0131 yoksa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeli mi?
Bir keresinde Eb\u00fb\u2019d-Derda (r.a) Peygamber Efendimiz\u2019e: \u2018\u2019Bana cennete girmek hususunda bir \u015fey \u00f6\u011fret deyince; Efendimiz: \u2018\u2019\u00d6fkelenme\u2019\u2019 buyurdu. Demek ki \u00f6fkelenmemeye muktedir olabilmek bir cennet bileti. Bunun kolay oldu\u011funu s\u00f6yleyemem, bende hen\u00fcz becerebilmi\u015f de\u011filim; lakin buna niyet etmek bile g\u00fczel bir ad\u0131m olabilir. Biz bu d\u00fcnyaya kem\u00e2lat i\u00e7in geldiysek \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z en \u00f6nemli \u015fey kendimiz de\u011fil mi? Ne diyor Esat Muhlis Pa\u015fa: \u2018\u2019Ne s\u00e2l iledir ne mal iledir, beyim ululuk kem\u00e2l iledir.\u2019\u2019 Malatyal\u0131 Yusuf Baba ise farkl\u0131 bir zaman ve mek\u00e2ndan devam ediyor: \u2018\u2019Ne h\u00e2l iledir a\u011fam ne k\u00e2l iledir. Ululuk kem\u00e2l iledir.\u2019\u2019 \u00c2hi, zamans\u0131zl\u0131k \u00fclkesinden onlar\u0131n muhabbetine dahil oluyor: \u2018\u2019C\u00e2hilin fahri c\u00e2h \u00fc m\u00e2l iledir. \u00c2rifin izzeti kem\u00e2l iledir.\u2019\u2019
\u00c7ok sevdi\u011fim Fatih t\u00fcrbed\u00e2r\u0131 Ahmet \u00c2mi\u015f Efendi ise: \u2018\u2019Haddenin b\u00fct\u00fcn deliklerinden ge\u00e7irmeden, insan\u0131 kem\u00e2l\u00e2ta erdirdirmiyorlar.\u2019\u2019 diyerek kem\u00e2lat\u0131n, insan-\u0131 k\u00e2mil olman\u0131n \u00e7aba ve emek gerektirdi\u011fine i\u015f\u00e2ret ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fcp bak\u0131nca nice duygu zayiat\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 farkedip Yunus Peygamber (as) gibi niyaz ettim Rabb\u2019ime; \u2018\u2019L\u00e2 \u0130l\u00e2he ill\u00e2 ente, inni k\u00fcnt\u00fc minezz\u00e2lim\u00een.\u2019\u2019 Senden ba\u015fka il\u00e2h yoktur, muhakkak ki ben nefsime\/kendime zulmedenlerden oldum. Tabiat\u0131ma bir l\u00fctuf olarak verdi\u011fin kuvveleri sa\u00e7\u0131p savurdum Y\u00e2 Rabb, affeyle.<\/p>\n\n\n\n
Kuvvelerin\/duygular\u0131n\/g\u00fcd\u00fclerin merkezinden \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r hastal\u0131k. Bak\u0131n \u015fu hasta topluma neden bu halde sizce?
Sak\u0131n \u00f6fkenin, \u015fehvetin, akl\u0131n itidalini yitirmesinden olmas\u0131n?<\/p>\n\n\n\n
\u00c2H \u0130T\u0130DAL, SEN GER\u00c7EKTEN \u00c7OK B\u00dcY\u00dcK B\u0130R SIRMI\u015eSIN!<\/p>\n\n\n\n
\u015eehvet ve akl\u0131n derinliklerine de dilerseniz bir sonraki yaz\u0131da inelim.
\u0130nsan denen sonsuz, s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00e2lemin gizlerine seyahat etmeye devam edece\u011fiz. S\/\u00f6z\u00fcm\u00fcn de\u011fdi\u011fi herkese sonsuz sel\u00e2mlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Y\u0131llar \u00f6nce okumu\u015ftum Necip F\u00e2z\u0131l\u2019\u0131n bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc. \u015eeytan\u0131n m\u00fcbala\u011fan\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yleyip; \u2018\u2019\u00c2h itidal, sen ne b\u00fcy\u00fck bir s\u0131rs\u0131n.\u2019\u2019 diye devam ediyordu. R\u00fbhum tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131 bu s\u00f6z\u00fc, akl\u0131m idrak edemese de\u2026 Ya\u015f ald\u0131k\u00e7a, ya\u015fad\u0131k\u00e7a daha derin anlamaya ba\u015flar insan; anlamak da zamanla, anlamak da katman katman\u2026 Bu k\u0131sac\u0131k s\u00f6z ile \u00dcstad ne demek istiyor acaba diye…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15355,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"saved_in_kubio":false,"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[122,144,149],"tags":[172,177],"class_list":["post-1780","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aralik22","category-edeb","category-kevsersabaalkaya","tag-aralik2022","tag-edebiyat","category-122","category-144","category-149","description-off"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t