Bir eve ta\u015f\u0131n\u0131rken en zor i\u015f kolileri doldurmak de\u011fildir; hangi e\u015fyalar\u0131n yeni eve g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fine karar vermektir. Y\u0131llard\u0131r kullan\u0131lmayan bir e\u015fya, odan\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde sessizce bekler. Art\u0131k i\u015flevini yitirmi\u015ftir ama onu elden \u00e7\u0131karmak yine de kolay olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bazen saklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey e\u015fyan\u0131n kendisi de\u011fil, onun ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hat\u0131ra, aidiyet ve ge\u00e7mi\u015f duygusudur.<\/p>\n
Zihnimizin de b\u00f6yle odalar\u0131 vard\u0131r. \u00c7ocukken duydu\u011fumuz s\u00f6zler, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u0131r\u0131lmalardan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7lar, ailemizden ve \u00e7evremizden devrald\u0131\u011f\u0131m\u0131z h\u00fck\u00fcmler bu odalarda birikir: \u201c\u0130tiraz edersem sevgiyi kaybederim.\u201d \u201cHata yapmak yetersiz oldu\u011fumu g\u00f6sterir.\u201d \u201cHerkesin y\u00fck\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131mazsam bencil olurum.\u201d Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bilin\u00e7li olarak se\u00e7memi\u015fizdir; fakat zamanla onlar\u0131 kendi sesimiz zanneder ve hayat\u0131m\u0131z\u0131 onlar\u0131n etraf\u0131nda d\u00fczenleriz.<\/p>\n
Bili\u015fsel psikolojide bu yerle\u015fik yap\u0131lara \u015fema ad\u0131 verilir. \u015eemalar, insan\u0131n kendisini, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 anlamland\u0131r\u0131rken kulland\u0131\u011f\u0131 zihinsel \u00e7er\u00e7evelerdir. Ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 h\u0131zla yorumlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olurlar; fakat ayn\u0131 zamanda yeni bir durumu eski bir hik\u00e2yenin i\u00e7inden okumam\u0131za da neden olabilirler. Aaron T. Beck\u2019in bili\u015fsel yakla\u015f\u0131m\u0131, duygular\u0131m\u0131z\u0131 yaln\u0131zca olaylar\u0131n de\u011fil, olaylara verdi\u011fimiz anlamlar\u0131n da \u015fekillendirdi\u011fini g\u00f6sterir. Jeffrey Young\u2019\u0131n \u015fema kuram\u0131 ise \u00f6zellikle \u00e7ocuklukta kar\u015f\u0131lanmayan temel duygusal ihtiya\u00e7lar\u0131n, yeti\u015fkinlikte tekrarlanan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ili\u015fki \u00f6r\u00fcnt\u00fclerine d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini vurgular.<\/p>\n
Bu nedenle yeni bir bilgi zihne bo\u015f bir alana yerle\u015fmez; i\u00e7eride zaten bulunanlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. \u0130nsan yeni bir imk\u00e2n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc h\u00e2lde eski bir korkuyla geri \u00e7ekilebilir. \u201cYapamam\u201d dedi\u011fimiz \u015fey bazen ger\u00e7ek kapasitemizin s\u0131n\u0131r\u0131 de\u011fil, y\u0131llar \u00f6nce edinilmi\u015f bir h\u00fck\u00fcmd\u00fcr. \u201cBen zaten b\u00f6yleyim\u201d c\u00fcmlesi de \u00e7o\u011fu zaman de\u011fi\u015fmez bir ki\u015filik ger\u00e7e\u011fini de\u011fil, uzun s\u00fcredir tekrarlanan bir d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini anlat\u0131r.<\/p>\n
\u00d6\u011frenmek bu noktada yaln\u0131zca bilgi biriktirmek de\u011fildir. Bazen \u00f6\u011frenebilmek i\u00e7in \u00f6nce bildi\u011fimizi sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri yeniden incelememiz gerekir. Bu, ge\u00e7mi\u015fi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle reddetmek de\u011fil; ge\u00e7mi\u015ften gelen bilgiyi bug\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131nda tekrar de\u011ferlendirmektir. Psikolojide bili\u015fsel yeniden yap\u0131land\u0131rma olarak adland\u0131r\u0131lan s\u00fcre\u00e7 de ki\u015finin otomatik d\u00fc\u015f\u00fcncelerini fark etmesini, bunlar\u0131n kan\u0131tlar\u0131n\u0131 sorgulamas\u0131n\u0131 ve daha dengeli yorumlar geli\u015ftirmesini ama\u00e7lar.<\/p>\n
De\u011fi\u015fim, kendimizi reddetmekle ba\u015flamaz<\/p>\n
Zihinsel yenilenme, insan\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 ac\u0131mas\u0131z bir m\u00fccadeleye giri\u015fmesi anlam\u0131na gelmez. H\u00fcmanistik psikolojinin \u00f6nc\u00fclerinden Carl Rogers bu noktay\u0131 \u015fu c\u00fcmleyle ifade eder:<\/p>\n
\u201c\u0130lgin\u00e7 paradoks \u015fudur: Kendimi oldu\u011fum gibi kabul etti\u011fimde de\u011fi\u015febilirim.\u201d<\/p>\n
Kabul etmek, her d\u00fc\u015f\u00fcnceyi do\u011fru bulmak ya da her davran\u0131\u015f\u0131 onaylamak de\u011fildir. \u00d6nce i\u00e7eride ne oldu\u011funu savunmaya ge\u00e7meden g\u00f6rebilmektir. \u0130nsan, \u201cBen neden b\u00f6yleyim?\u201d diye kendisini yarg\u0131lad\u0131\u011f\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman kapan\u0131r; \u201cBu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi nerede \u00f6\u011frendim ve bug\u00fcn bana ne yap\u0131yor?\u201d diye sordu\u011funda ise merak ba\u015flar. De\u011fi\u015fim i\u00e7in gereken psikolojik alan da tam burada olu\u015fur.<\/p>\n
Bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ge\u00e7mi\u015fte ger\u00e7ekten koruyucu bir i\u015fleve sahip olabilir. S\u00fcrekli ele\u015ftirilen bir \u00e7ocuk i\u00e7in sessiz kalmak \u00e7at\u0131\u015fmadan korunman\u0131n yolu h\u00e2line gelebilir. Fakat ayn\u0131 strateji yeti\u015fkinlikte ki\u015finin hakk\u0131n\u0131 savunmas\u0131n\u0131 ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131rlar kurmas\u0131n\u0131 engelleyebilir. B\u00f6yle durumlarda ama\u00e7 ge\u00e7mi\u015fteki savunmay\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek de\u011fildir. O d\u00fc\u015f\u00fcncenin bir zamanlar neden gerekli oldu\u011funu anlamak, fakat bug\u00fcnk\u00fc hayatta h\u00e2l\u00e2 ayn\u0131 g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp s\u00fcrd\u00fcrmemesi gerekti\u011fine karar vermektir.<\/p>\n
\u0130nan\u00e7 ile korkunun yorumunu ay\u0131rabilmek<\/p>\n
\u0130nan\u00e7, bu i\u00e7 muhasebeye daha derin bir anlam boyutu kazand\u0131r\u0131r. Ancak insan\u0131n kendisine \u00f6\u011fretilmi\u015f bir davran\u0131\u015f kal\u0131b\u0131yla dinin \u00f6z\u00fcn\u00fc ay\u0131rmas\u0131 her zaman kolay de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin \u201csabretmek\u201d \u00f6\u011f\u00fcd\u00fc, baz\u0131 insanlar\u0131n zihninde her t\u00fcrl\u00fc incinmeye sessizce katlanmak \u015feklinde kodlanm\u0131\u015f olabilir. Oysa sab\u0131r; zulm\u00fc normalle\u015ftirmek, ki\u015finin onurunu yok saymak veya sorumlulu\u011fu tek ba\u015f\u0131na \u00fcstlenmek de\u011fildir. Hakikati g\u00f6rmek, gerekti\u011finde s\u0131n\u0131r koymak ve yard\u0131m istemek de ahlaki sorumlulu\u011fun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Burada sorgulanan inan\u00e7 de\u011fil; inanc\u0131n \u00e7evresine zamanla yerle\u015fmi\u015f, aile k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle, korkuyla veya itaat beklentisiyle bi\u00e7imlenmi\u015f yorumlard\u0131r. Kur\u2019an\u2019\u0131n \u201cS\u00f6z\u00fc dinleyip onun en g\u00fczeline uyanlar\u201ddan s\u00f6z etmesi (Z\u00fcmer, 39:18), insana duydu\u011funu edilgin bi\u00e7imde tekrar etmeyi de\u011fil; dinlemeyi, ay\u0131rt etmeyi ve bilin\u00e7li bi\u00e7imde y\u00f6nelmeyi hat\u0131rlat\u0131r. Tefekk\u00fcr de bir bak\u0131ma al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f anlamlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde durup yeniden bakabilme cesaretidir.<\/p>\n
Bu noktada kendimize \u015fu sorular\u0131 y\u00f6neltebiliriz:<\/p>\n
\u2022 Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ilk kimden veya hangi deneyimden \u00f6\u011frendim?<\/p>\n
\u2022 Bir zamanlar beni neden korumu\u015f olabilir?<\/p>\n
\u2022 Bug\u00fcn ili\u015fkilerimi ve kararlar\u0131m\u0131 nas\u0131l etkiliyor?<\/p>\n
\u2022 \u0130\u00e7inde hakikat kadar korku, utan\u00e7 ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131 memnun etme ihtiyac\u0131 da var m\u0131?<\/p>\n
\u2022 Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce beni daha adil, merhametli ve sorumlu biri yap\u0131yor mu?<\/p>\n
\u2022 Onun yerine daha ger\u00e7ek\u00e7i ve hayat\u0131 destekleyen hangi c\u00fcmleyi kurabilirim?<\/p>\n
Bu sorular insan\u0131 k\u00f6ks\u00fczle\u015ftirmez; aksine hangi k\u00f6k\u00fcn kendisini besledi\u011fini, hangisinin hareket alan\u0131n\u0131 daraltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamas\u0131na yard\u0131m eder.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck kadar sorumluluk da<\/p>\n
Zihindeki eski e\u015fyalar\u0131 ay\u0131klamak, \u201cCan\u0131m ne isterse onu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm\u201d bi\u00e7iminde s\u0131n\u0131rs\u0131z bir bireycilik de\u011fildir. Yeni d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz de vicdan, ger\u00e7eklik ve sorumluluk kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131nanmal\u0131d\u0131r. Viktor Frankl, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ile sorumluluk aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 anlat\u0131rken Amerika\u2019n\u0131n do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131ndaki \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Heykeli\u2019nin bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda bir Sorumluluk Heykeli ile tamamlanmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yler. Onun yakla\u015f\u0131m\u0131nda insan yaln\u0131zca ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fildir; ko\u015fullar kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l bir tutum alaca\u011f\u0131 konusunda, s\u0131n\u0131rlar\u0131 olsa da, bir se\u00e7me ve anlam olu\u015fturma imk\u00e2n\u0131na sahiptir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla eski bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi b\u0131rakmak, b\u00fct\u00fcn y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerden kurtulmak de\u011fil; ger\u00e7ek sorumlulukla bize ait olmayan y\u00fck\u00fc birbirinden ay\u0131rabilmektir. \u201cHer \u015fey benim sorumlulu\u011fum\u201d c\u00fcmlesini \u201cBana d\u00fc\u015feni yapabilirim; fakat herkesin hayat\u0131n\u0131 ben ta\u015f\u0131yamam\u201d diye yeniden kurmak k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnse de insan\u0131n hayat\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim yaratabilir.<\/p>\n
Yeni hayata yer a\u00e7mak<\/p>\n
Zihni yeniden d\u00fczenlemek, ge\u00e7mi\u015fi ink\u00e2r etmek ya da ailemizden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyi reddetmek de\u011fildir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z her ac\u0131y\u0131 faydal\u0131 bir derse d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek zorunda da de\u011filiz. Fakat bug\u00fcn hangi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yan\u0131m\u0131zda ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131m\u0131za daha bilin\u00e7li bi\u00e7imde karar verebiliriz. Baz\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011ferli bir hat\u0131ra gibi koruruz; baz\u0131lar\u0131n\u0131 yeniden yorumlar\u0131z; baz\u0131lar\u0131na te\u015fekk\u00fcr eder ve art\u0131k hayat\u0131m\u0131zdaki g\u00f6revlerinin sona erdi\u011fini kabul ederiz.<\/p>\n
Belki yeni bir hayat her zaman b\u00fcy\u00fck bir kararla ba\u015flamaz. Bazen y\u0131llard\u0131r i\u00e7imizde tekrar eden tek bir c\u00fcmleyi yeniden yazmakla ba\u015flar: \u201cG\u00fc\u00e7l\u00fc olmak i\u00e7in kimseye ihtiya\u00e7 duymamal\u0131y\u0131m\u201d yerine, \u201cYard\u0131m istemek de g\u00fcc\u00fcn bir bi\u00e7imidir.\u201d \u201cSabretmek susmakt\u0131r\u201d yerine, \u201cSab\u0131r, hakikatten vazge\u00e7meden do\u011fru zaman\u0131 ve yolu aramakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n kendisiyle, ba\u015fkalar\u0131yla ve Allah\u2019la kurdu\u011fu ili\u015fkide yeni bir nefes alan\u0131 bazen bu k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fikliklerle a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu nedenle zihnin kap\u0131s\u0131n\u0131 zaman zaman a\u00e7mak gerekir: \u0130\u00e7eride ne bulundu\u011funu g\u00f6rmek, neyi neden saklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlamak ve art\u0131k bizi ta\u015f\u0131mayan y\u00fckleri b\u0131rakarak bug\u00fcnk\u00fc hayat\u0131m\u0131za yer a\u00e7mak i\u00e7in.<\/p>\n
Lara Kuaybe Mangan<\/p>\n
Registered Psychotherapist (Qualifying), CRPO<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Kaynak\u00e7a<\/p>\n
\u2022 Beck, A. T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. International Universities Press.<\/p>\n
\u2022 Frankl, V. E. (2006). Man\u2019s Search for Meaning. Beacon Press. (\u00d6zg\u00fcn eser 1946).<\/p>\n
\u2022 Rogers, C. R. (1961). On Becoming a Person: A Therapist\u2019s View of Psychotherapy. Houghton Mifflin.<\/p>\n
\u2022 Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner\u2019s Guide. Guilford Press.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bir eve ta\u015f\u0131n\u0131rken en zor i\u015f kolileri doldurmak de\u011fildir; hangi e\u015fyalar\u0131n yeni eve g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fine karar vermektir. Y\u0131llard\u0131r kullan\u0131lmayan bir e\u015fya, odan\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde sessizce bekler. Art\u0131k i\u015flevini yitirmi\u015ftir ama onu elden \u00e7\u0131karmak yine de kolay olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bazen saklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey e\u015fyan\u0131n kendisi de\u011fil, onun ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 hat\u0131ra, aidiyet ve ge\u00e7mi\u015f duygusudur. Zihnimizin de b\u00f6yle odalar\u0131 vard\u0131r.…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17547,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"saved_in_kubio":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[145,312,313,251],"tags":[],"class_list":["post-17501","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dusunce","category-ekim-26","category-lara-kuaybe-mangan","category-psikoloji","category-145","category-312","category-313","category-251","description-off"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t